5+ cuốn sách về văn hóa Việt Nam hay mà bạn nên đọc

Nét đẹp văn hóa truyền thống của Việt Nam đã có từ ngàn đời xưa. Đất nước ta là một quốc gia có 54 dân tộc anh em, mỗi dân tộc lại mang một nét văn hóa, bản sắc riêng.

Vẻ đẹp ấy không chỉ được thấy trong cuộc sống thường ngày mà còn được nhìn nhận qua thơ ca, qua những cuốn sách viết về nền văn hóa văn minh Việt Nam. Và sau đây, chúng ta hãy cùng điểm qua những cuốn sách như vậy nhé.

#1. Sơn Nam Đi Và Ghi Nhớ (Sơn Nam)

Sơn Nam là nhà văn Nam bộ hiếm hoi được nhiều nhà nghiên cứu sinh chọn để làm đề tài nghiên cứu khoa học. Tạp chí Xưa & Nay có may mắn còn lưu giữ hơn 80 bài báo của ông, chủ yếu đăng trên Tạp chí Xưa & Nay và một số báo trước và sau năm 1975.

Đi và ghi nhớ là tựa một bài báo khá tiêu biểu của nhà văn Sơn Nam đă đăng trên tạp chí Xưa & Nay năm 1997 được chọn làm tựa cho cuốn sách này, là tập hợp các bài về văn hoá, lịch sử, tập quán của con người Sài Gòn – Nam bộ xưa và nay. Ở đó có ‘nét văn hoá dân tộc qua lễ Kỳ Yên ở đình làng Nam bộ”, có “Cù lao phố – Cảng biển đầu tiên của ở Nam bộ”, những ngôi chùa như “chùa Bà Đen đường Trương Định”, chùa Tôn Thạnh ở Cần Giuộc mà it ai biết chiều sâu lịch sử của nó v.v…

“Một quyển sách xứng đáng được làm “sách gối đầu giường” cho những ai yêu thích và muốn tìm hiểu thêm về lịch sử – văn hóa của vùng đất phương Nam nói chung, và Sài Gòn – Gia Định nói riêng. Với một giọng văn hết sức “Nam bộ”, tác giả đã có những ghi chép rất thú vị về sự hình thành, phát triển của vùng đất Sài Gòn – Gia Định.” (Liêu Phúc – Tiki, 2017)

“Sách là tập hợp các bài viết của nhà văn Sơn Nam rải rác trên các báo, tạp chí, đề tài xoay quanh về sự hình thành và phát triển của Sài Gòn – Chợ Lớn.

Khi bờ cõi được mở mang về phía Nam, những người lưu dân từ miền Bắc và miền Trung tìm cơ hội ở vùng đất mới, trước lạ sau quen. Họ có thể là những tù nhân, người trốn thuế, người nghèo và cả những người Hoa trung thành với nhà Minh, muốn “phản Thanh phục Minh”.

Những người Hoa đã tới làm ăn buôn bán trước tiên tại Cù Lao Phố, sau đó mới chuyển xuống Chợ Lớn do ảnh hưởng của chiến tranh giữa nhà Tây Sơn và Nguyễn Ánh và để gần vựa lúa miền Tây hơn. Người Hoa sang Việt Nam thường không mang theo phụ nữ, họ kết hôn với người Việt, Khmer và con cháu lai gọi là người Minh Hương.

Tới năm 1698 Nguyễn Hữu Cảnh mới theo lệnh chúa Nguyễn vào Sài Gòn thiết lập hệ thống quản lý hành chính, thu thuế và đăng ký đất đai. Năm này đã trở thành cột mốc đánh dấu sự ra đời của Sài Gòn.

Sài Gòn phồn thịnh nhờ cảng Sài Gòn, nơi trung chuyển hàng hóa đi và từ nước ngoài. Ngoài người Việt, Hoa, Khmer, còn có người Pháp cai trị, người Ấn làm cảnh sát, mua bán cari, cho vay, người Malaysia, Indonesia làm nghề đánh xe ngựa, giúp cho văn hóa, món ăn Sài Gòn trở nên phong phú, đa dạng hơn.

Có câu sau trong sách đã nói lên được tinh thần cốt lõi của những người đi khai phá đất mới:

“Thụ động, không lo phát triển là tụt hậu. Có tích cực mới thấy lạc quan, trong cuộc sống.” (Don Thai – Goodreads, 2019)

“Một quyển sách xứng đáng được làm “sách gối đầu giường” cho những ai yêu thích và muốn tìm hiểu thêm về lịch sử – văn hóa của vùng đất phương Nam nói chung, và Sài Gòn – Gia Định nói riêng. Với một giọng văn hết sức “Nam bộ”, tác giả đã có những ghi chép rất thú vị về sự hình thành, phát triển của vùng đất Sài Gòn – Gia Định.” (RINH – Goodreads, 2018)

>> Xem thêm thông tin sách trên Tiki hoặc Shopee hoặc Fahasa.

03-Son-Nam-Di-Va-Ghi-NhoNguồn ảnh: Tiki

#2.Văn Hóa Việt Nam Truyền Thống: Một Góc Nhìn (Nguyễn Thừa Hỷ)

Ở Việt Nam, trong vòng một thế kỷ qua, chúng ta đã chứng kiến nhiều cuộc biến động, đổi thay, xáo trộn và đấu tranh văn hóa. Ngày nay, trong quá trình hội nhập và phát triển, trước cơn lốc xoáy về tư tưởng, lối sống và hệ giá trị, chúng ta lại đang đứng giữa giao lộ của những ngã rẽ chưa có biển chỉ đường rõ ràng. Chúng ta đang được động viên, khích lệ, mà cũng đồng thời đang bị đe dọa, dối lừa bởi văn hóa.

Trong một hoàn cảnh, tình huống đặc biệt như vậy, có lẽ một sự quay về, nhận diện và suy ngẫm nghiêm túc về nền văn hóa Việt Nam truyền thống sẽ là một điều bổ ích không thừa, nếu không muốn nói là cần thiết. Nền văn hóa truyền thống đã từng ngự trị hàng thiên niên kỷ trong một xã hội hầu như rất ít thay đổi, sau đó lại chịu những va đập và biến động lớn trong hơn một thế kỷ qua, đã có bộ mặt đích thực như thế nào, xu thế chuyển biến ra sao? Nó đã để lại cho chúng ta những giá trị gì cần phải kế thừa và những hệ lụy gì cần phải gạt bỏ?

“Cuốn sách “Văn hóa Việt Nam truyền thống: một góc nhìn” sẽ là một tài liệu rất có giá trị trong công cuộc học tập, nghiên cứu và quảng bá lịch sử văn hóa Việt Nam. Do đó, đối tượng của cuốn sách là vô cùng rộng rãi, bao gồm các tầng lớp học sinh, sinh viên, những nhà nghiên cứu cùng tất cả những ai yêu mến và nhiệt huyết với nền văn hóa nước nhà.” (Kim Huyen – Goodeads. 2020)

“Đây thực sự là một cuốn sách rất hay và bổ ích được viết ra từ tâm huyết và công phu nghiên cứu của PGS.TS Nguyễn Thừa Hỷ, đặc biệt ai trong ngành Văn hóa học hoặc đang nghiên cứu và Văn hóa nhân loại và Việt Nam thì nên tìm đọc cuốn sách này để cùng chiêm nghiệm và suy nghĩ về những vấn đề văn hóa với vị tác giả uyên thâm này. Tôi được các thầy cô giới thiệu và đọc gần 600 trang sách ấy cảm thấy vô cùng giá trị và rất xứng đáng với giá cả mình bỏ ra. Sách dày, gáy đóng dẻo khó gãy, giấy trắng mịn, chữ rõ, khá chuẩn.” (Vu Ngan – Tiki, 2015)

“Cuốn sách giúp bạn đọc hiểu biết kỹ lưỡng về nền văn hóa truyền thống dân tộc, một nền văn hóa có hàng ngàn năm tuổi và trải ra trên một không gian xã hội rộng lớn nhiều vùng miền với nhiều đặc trưng khác biệt. Nền văn hóa Việt Nam truyền thống sẽ là một điều bổ ích không thừa, nếu không muốn nói là cần thiết. Văn hóa là một lực lượng tinh thần, có thể chuyển hóa thành sức mạnh vật chất, là ngọn nguồn, xung lực của phát triển xã hội. Thế hệ trẻ ngày hôm nay luôn phải gìn giữ, bồi đắp những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc cho người dân, là việc làm vô cùng quan trọng và cấp thiết.” (Khanh – Goodreads, 2021)

>> Xem thêm thông tin sách trên Tiki hoặc Shopee hoặc Fahasa

04-Van-Hoa-Truyen-Thong-Viet-Nam-Mot-Goc-NhinNguồn ảnh: Tiki

#3. Văn hóa ứng xử của người Việt xưa và nay (Phạm Minh Thảo)

Sách giới thiệu, phân tích truyền thống ứng xử của người Việt; các bình diện ứng xử của người Việt như: ứng xử cá nhân, ứng xử gia đình, ứng xử cộng đồng, ứng xử ngoại giao; ứng xử truyền thống và hiện đại,… từ đó giúp kế thừa, phát huy truyền thống ứng xử tốt đẹp, nghệ thuật ứng xử văn hóa của dân tộc.

Đây là một sách về văn hóa tiêu biểu, giới thiệu, phân tích truyền thống ứng xử của người Việt; các bình diện ứng xử của người Việt như: ứng xử cá nhân, ứng xử gia đình, ứng xử cộng đồng, ứng xử ngoại giao; ứng xử truyền thống và hiện đại,… từ đó giúp kế thừa, phát huy truyền thống ứng xử tốt đẹp, nghệ thuật ứng xử văn hóa của dân tộc.

Tác giả đã nghiên cứu về tính thực tiễn, về trật tự trên dưới và quan niệm phúc đức, cũng như lối suy nghĩ, lối sống chịu đựng và vươn lên trong truyền thống ứng xử của người Việt. Tiếp đến đi sâu phân tích văn hóa ứng xử của người Việt ở các bình diện ứng xử cá nhân, gia đình, cộng đồng, ngoại giao. Từ đó chỉ ra những đặc điểm khác nhau của văn hóa ứng xử truyền thống và hiện đại. Cho thấy, chính hoàn cảnh lịch sử và quan niệm ứng xử, tính tự phát và tự giác trong ứng xử đã làm nên những biến đổi cơ bản trong văn hóa ứng xử. Để văn hóa ứng xử phù hợp với sự đi lên của xã hội được vững chắc, cần phải kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, lan tỏa tính tự giác, niềm tin vào điều thiện, việc tử tế trong đời thường.

>> Xem thông tin sách trên Tiki hoặc Shopee hoặc Fahasa

#4. Bản Sắc Văn Hóa Việt Nam (Phan Ngọc)

Chủ Tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Phải làm thế nào cho văn hóa vào sâu trong tâm lý của quốc dân, nghĩa là văn hóa phải sửa đổi được tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ. Văn hóa làm thế nào cho quốc dân có tinh thần vì nước quên mình, vì lợi ích chung mà quên đi lợi ích riêng. Văn hóa làm thế nào cho mỗi người dân Việt nam từ già đến trẻ, cả đàn ông và đàn bà, ai cũng hiểu nhiệm vụ của mình và biết hưởng hạnh phúc của mình nên được hưởng.”

Bản Sắc Văn Hóa Việt Nam góp phần xây dựng một ngành khoa học đang trên đà hình thành là văn hóa học, nhằm cung cấp một số khái niệm để nghiên cứu bản sắc văn hóa Việt Nam.

“Mình chọn đọc quyển này vì có ham muốn tìm hiểu về văn hóa và nguồn cội của mình. Mình mong biết được sự bao quát và những khía cạnh trong nền văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên quyển sách này cung cấp nội dung theo một chiều hướng khác, đó là phân tích nền văn hóa trong sự khúc xạ, vượt gộp và biểu hiện trong quân sự, văn học, chữ viết, tôn giáo, tín ngưỡng, giáo dục, đời sống và tư tưởng.

Mình biết được nguyên nhân của sự hình thành và quá trình phát triển của những yếu tố văn hóa được đề cập. Tác giả cũng phân tích về điểm mạnh và chỉ ra những điểm yếu cần khắc phúc để phát triển và đưa văn hóa của nước ta ra toàn thế giới. Mình thấy tự hào về giá trị của nền VH nước ta và yêu bản sắc dân tộc của mình nhiều hơn sau khi đọc quyển sách này.” (Thuy Trang – goodreads, 2020)

“Tác giả là người cao tuổi viết về vấn đề khoa học nhưng cách nhìn chủ qua nhất là về xã hội hiện thời. Lên wiki thì thấy ông tác giả là người bị nhìn với góc nhìn không tích cực, có nhiều tranh cãi về đề tài của ông. Nội dung tầm thường và quá đề cao vai trò lãnh tụ và xã hội hiện nay.” (Bình Nguyễn – Tiki, 2019)

“Một tác phẩm giá trị của Phan Ngọc, rất xứng đáng có trên kệ sách của mỗi nhà. Tiếc là bản in này chưa đẹp mắt lắm. Nếu đầu tư hơn nữa thì sẽ tuyệt hơn.” (Nguyễn Võ Lâm – Tiki, 2021)

>> Xem thêm thông tin sách trên Tiki hoặc Shopee hoặc Fahasa.

sach-ve-van-hoa-viet-nam-03-min-1106x1536Nguồn ảnh: Tiki

#5. Văn Minh Vật Chất Của Người Việt (Phan Cẩm Thượng)

Cuốn sách Văn minh vật chất của người Việt của Phan Cẩm Thượng cung cấp cho ta một lịch sử của dân tộc và đất nước mình, qua các đồ vật do con người từng sống, từng lao động để có thể sống, tồn tại, phát triển, thịnh vượng, suy vong, trầm luân, đau khổ và hạnh phúc… từ ngày trên đất này có con người cho đến hôm nay.

“Theo như giới thiệu: http://www.bbc.co.uk/vietnamese/cultu… thì phương pháp luận của bác Thượng được hình thành (lấy cảm hứng) từ cuốn The Structures of Everyday Life: Civilization and Capitalism 15th-18th Century, Volume 1 của Fernand Braudel – một sử gia theo quan điểm Marxist nhưng đã chối bỏ cách nhìn materialism (mà nhiều vị trong đó có Engels Friedrich luôn gán cho Karl Marx) để đi đến một quan điểm trong đó nhấn mạnh tầm quan trọng ngang nhau của cấu trúc thượng tầng và cơ sở hạ tầng. (https://en.wikipedia.org/wiki/Fernand… – đáng buồn (cười) là khi tìm thông tin về Fernand Braudel, kết quả Vietnamese khả dĩ duy nhất tôi có được lại nằm trên trang suckhoedoisong.vn – một minh chứng cho năng lực viết và nhận thức thế giới tệ hại của giới nghiên cứu Việt).

Đi từ Braudel sang Phan Cẩm Thượng là một chiến lược đọc an toàn cho những ai không muốn bị cuốn theo những quan điểm, mà dù nhân văn, đẹp, mang nặng tâm tư ưu thời mẫn thế nhưng đôi khi không tránh khỏi có phần phiến diện của tác giả họ Phan (quan điểm này, tôi rút ra sau khi đọc Nghệ thuật ngày thường của tác giả – một cuốn sách mà tôi tin sẽ là món khai vị phù hợp trước khi đến với món chính “dày 664 trang, với gần 1000 ảnh chụp và 500 hình vẽ minh họa, là một tác phẩm rất công phu, kết quả của hơn 20 năm dày công sưu tầm và nghiên cứu” (Tuan – goodreads.com, 2013)

“Một cuốn sách tuyệt vời cho những người tìm hiểu về văn hóa, lịch sử và thiết kế !!! Chủ đề phong phú, văn phong sâu sắc, trình bày khoa học, minh họa sinh động, chú giải rõ ràng …” (Nguyễn Phương – Tiki, 2022)

“Theo mình đây là cả một công trình sưu tầm đồ sộ tất tần tật những dụng cụ sinh hoạt của người Việt Nam từ xưa tới nay. Nhiều tư liệu, hình ảnh vật dụng cũ rất đáng quý giúp ta cảm nhận được cuộc sống của người xưa theo thời gian. Cảm ơn tác giả đã viết cuốn sách này.” (Hoàng Thị Thủy – Tiki, 2018)

>> Xem thêm thông tin sách trên Tiki hoặc Shopee hoặc Fahasa.

804e95895254138a9c8d5ab29f77fc4bNguồn ảnh: Tiki

Kim Huế